ΜΠΙΕΝΑΛΕ
Η Μπιενάλε Βενετίας είναι μία από τις μεγαλύτερες και παλαιότερες εκθέσεις σύγχρονης τέχνης της Ευρώπης, καθώς διοργανώνεται από το 1895 στη Βενετία της Ιταλίας.
Τμήμα της Μπιενάλε αποτελούν το Κινηματογραφικό , Μουσικό, και Θεατρικό Φεστιβάλ ,η Μπιενάλε Τέχνης καθώς και η Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής. Οι εκθέσεις αυτές πραγματοποιούνται σε διάφορα μέρη στην Βενετία όπως στο Λίντο (Lido), στο Αρσενάλε (Arsenale) , στα Giardini (κήποι) και σε διάφορα κτίρια και πλατείες στην πόλη της Βενετίας. Κάθε μία από αυτές βραβεύεται ξεχωριστά.
Η έκθεση ασχολήθηκε διαχρονικά με όλα τα πρωτοποριακά καλλιτεχνικά ρεύματα κάθε εποχής και συγχρόνως έγινε πομπός πολιτικών μηνυμάτων μέσω της Τέχνης.
Έτσι το 1974 η Έκθεση αφιερώθηκε ολοκληρωτικά στην Χιλή και αποτέλεσε μια μορφή διαμαρτυρίας στο καθεστώς Πινοσέτ.
Οι δύο Biennali (Τέχνης και Αρχιτεκτονικής) στεγάζονταν αρχικά σε κτήρια και εθνικά περίπτερα στους ιστορικούς κήπους Giardini di Castello στα ανατολικά της πόλης της Βενετίας, και αργότερα επεκτάθηκαν και στα μεσαιωνικά νεώρια (Arsenale).
Η ανέγερση εθνικών περιπτέρων στα Giardini είχε αρχίσει το 1907, όταν η Biennale Τέχνης επέτρεψε στις χώρες που επιθυμούσαν να παρουσιάζουν αυτόνομα προτάσεις σε δικό τους κτήριο.
Η Ελλάδα απέκτησε το δικό της εθνικό περίπτερο το 1934 από τους αρχιτέκτονες Γ. Παπανδρέου, B. Del Giudice. Χτίστηκε σε ρυθμό νεοβυζαντινό για να υπενθυμίσει την ελληνικότητα του Βυζαντίου, θέμα επίκαιρο στην Ελλάδα εκείνη την εποχή λόγω των εθνικιστικών βαλκανικών ανταγωνισμών.
» Είσοδος στο Ελληνικό Περίπτερο
Την ίδια χρονιά η Ελλάδα άρχισε να συμμετέχει στην Μπιενάλε Τέχνης με πρωτοβουλία του γλύπτη, καθηγητή της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών και ακαδημαϊκού Κώστα Δημητριάδη.
Στην Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής η χώρα μας συμμετείχε για πρώτη φορά το 1991 όταν η έκθεση ανοίχτηκε και σε εθνικές συμμετοχές. έκτατε λαμβάνει μέρος ανελλιπώς, με φορέα μέχρι το 2008 το Υπουργείο Πολιτισμού και από το 2010 το Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής (ΥΠΕΚΑ).
ΜΠΙΕΝΑΛΕ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ 2016
H 15η Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής το έτος 2016 είχε τίτλο
«Reporting From the Front” «Ανταπόκριση από το μέτωπο», καλλιτεχνικό διευθυντή τον Χιλιανό αρχιτέκτονα Αλεχάνδρο Αραβένα, και εστίαζε σε μια αρχιτεκτονική προσέγγιση με κοινωνικοπολιτικό πρόσημο.
Διερευνούσε τον ρόλο της παγκοσμίας αρχιτεκτονικής Κοινότητας στην μάχη του ανθρώπου για την βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης του πάνω στον Πλανήτη.
» 15η Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής
» Πίνακες πληροφοριών μέσα στην Πόλη της Βενετίας
Είσοδος στο Αρσενάλε «
Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ
Η 15η Ελληνική συμμετοχή στην έκθεση, ήταν- για πρώτη φορά – μια συλλογική προσπάθεια όλων των Ελλήνων Αρχιτεκτόνων που έλαβαν ανοικτό κάλεσμα από τον Επιτρόπου της Σ.Α.Δ.Α.Σ – Π.Ε.Α και δέχθηκαν να πάρουν μέρος σε αυτήν.
Κάτω από τον γενικό τίτλο , μεταφρασμένο στα ελληνικά:
«Τα Νέα από την Ελλάδα ,σε απευθείας σύνδεση από το γεωγραφικό μέτωπο», για πρώτη φορά με έναν ουσιαστικά συλλογικό τρόπο, μας ζητήθηκε να αποτιμήσουμε την πραγματικότητα στην χώρα μας , έτσι όπως διαμορφώνονταν εκείνον τον καιρό. Και μέσα από αυτήν την διαδικασία να επαναπροσδιορίσουμε τον ρόλο του Αρχιτέκτονα και τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό.
Τα «Νέα» αφορούσαν και αφορούν μια χώρα που είναι ταυτόχρονα σε κρίση αλλά συγχρόνως αποτελεί διεθνές μονοπάτι –σταυροδρόμι πληθυσμιακών ροών, που καταγράφει και επαναπροσδιορίζει την αρχιτεκτονική πράξη, σε σχέση με τις νέες κοινωνικοπολιτικές συνθήκες που διαμορφώνονται στην περιοχή .
Το διακύβευμα ήταν να αναδείξουμε -κυρίως μέσα από συλλογικά σχήματα- νέες λύσεις προσανατολισμένες σε προτάσεις που αναδεικνύουν την τοπικότητα και την κοινωνική δικτύωση.Nα πάρουμε πρωτοβουλίες ως Αρχιτέκτονες και να δημιουργήσουμε τόπους και μεθόδους αλληλεγγύης, σε πρωτόγνωρες χωρικές συνθήκες και να επινοήσουμε σχεδιαστικές μεθόδους μέσα στις συνθήκες της εξαναγκαστικής λιτότητας και φτωχοποίησης που απορρέουν από την κρίση , αλλά και να πραγματευτούμε την προοπτική της υπέρβασης τους.
Οι εγκαταλελειμμένες περιοχές των κέντρων των Ελληνικών πόλεων και των οικισμών, η ποικιλόμορφη απαξίωση του κατοικημένου δημόσιου και ιδιωτικού χώρου, το προσφυγικό. το μεταναστευτικό, η αναίρεση θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων (περιλαμβανομένου του δικαιώματος στη στέγη), ήταν τα δεδομένα που δημιούργησαν το πλαίσιο και επαναπροσδιόρισαν το θέμα της έκθεσης για το Ελληνικό Μέτωπο που σε ελεύθερη μετάφραση του Γενικού τίτλου άλλαξε σε «Επινοώντας Στο Εργοτάξιο της Κρίσης».
Αυτό ήταν που αποτέλεσε την βάση των , συζητήσεων και εργασιών που εκπονήθηκαν σε όλη την διάρκεια των προπαρασκευαστικών εβδομαδιαίων συναντήσεων μας.
Πολύ σύντομα εκείνες οι αρχικές συναντήσεις εξελίχθηκαν σε έναν τύπο ανοικτής συνέλευσης για όλους τους συμμετέχοντες.
Για τους Αρχιτέκτονες που συμμετείχαν στην διαδικασία με την φυσική τους παρουσία στο κτήριο του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων στο Μοναστηράκι αλλά και για αυτούς που συμμετείχαν από άλλες πόλεις της Ελλάδας ή του εξωτερικού μέσω Skype.
Σταδιακά και σύμφωνα με τις ανάγκες του χρονοδιαγράμματος της έκθεσης μέσα από αυτήν την εποικοδομητική αλλά και πολλές φορές επίπονη διεργασία της ανοικτής συνέλευσης και έπειτα από πολλές ζυμώσεις , παρουσιάσεις , συζητήσεις , συγκρούσεις δημιουργήθηκε ένα σύστημα ομάδων σύμπραξης co-op (συνεργασίας) από όλους τους συμμετέχοντες που εργάστηκαν σε όλα τα στάδια του σχεδιασμού και της υλοποίησης της ελληνικής συμμετοχής στην Μπιενάλε της Βενετίας.
Έτσι για παράδειγμα η ομάδα Σχεδιασμού Περιπτέρου έδωσε την αρχιτεκτονική λύση και σχεδίασε την διαρρύθμιση του Ελληνικού περιπτέρου για τις ανάγκες της Έκθεσης. Ασχολήθηκε με τον τρόπο παρουσίασης, των εκθεμάτων της Ελληνικής συμμετοχής. Αποφάσισε για την καθαίρεση όλων των προϋπαρχόντων από άλλες Μπιενάλε κατασκευών, την μερική επιδιόρθωση και συντήρηση του χώρου. Έκανε επιμετρήσεις και προϋπολογισμό για τις κατασκευές που πρότεινε. .Σχεδίασε κατασκευαστικά σχέδια και ασχολήθηκε με την επίβλεψη της κατασκευής στον χώρο.
Άλλες ομάδες που εργάστηκαν παράλληλα ήταν οι Ομάδες Συγκέντρωσης και Επεξεργασίας Εκθεσιακού Υλικού , Οργάνωσης Εκδηλώσεων-Συζητήσεων, ομάδα Χορηγιών , καταλόγου, , γραφιστικών & σχεδιασμού προωθητικού υλικού, ομάδα γραφείου Τύπου & προβολής – αντίστοιχα .
Συντονισμένα ασχολήθηκαν επιτυχώς με όλες τις επιμέρους και αφανείς εργασίες που χρειάστηκαν για την διοργάνωση, προώθηση και υλοποίηση της Ελληνικής συμμετοχής στο εξωτερικό , την επικοινωνία της ομάδας με τους διοργανωτές, την οργάνωση, συγγραφή, και αποστολή έντυπου και άλλου υλικού στην Βενετία όταν χρειάστηκε ,τον σχεδιασμό και υλοποίηση διαφημιστικής καμπάνιας στην Ελλάδα και στην Βενετία , την εύρεση χορηγών, την αποστολή όλου του υλικού στην Βενετία καθώς και την αποψίλωση του περιπτέρου μετά το πέρας της έκθεσης και αποστολή όλου του υλικού που χρησιμοποιήθηκε πίσω στην Ελλάδα και πολλά άλλα.
Τέλος αξίζει να σημειωθεί ότι ακόμα και η φύλαξη του Ελληνικού περιπτέρου κατά την διάρκεια της έκθεσης ανατέθηκε σε μέλη της ίδιας ομάδας.
Το πείραμα της πολύμηνης καινοτόμας συνεργασίας μας σε όλους τους τομείς με την μορφή ενός ανοικτού πολυδιάστατου και συνεχώς αναπτυσσόμενου εργαστηρίου τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Βενετία αποτέλεσε την ταυτότητα της Ελληνικής συμμετοχής κάτω από το όνομα #ThisIsACo-op (this is a co-operative).
ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΕΡΙΠΤΕΡΟ
Οι τέσσερεις θεματικές ενότητες ,απόρροια της Ελληνικής Κρίσης, με τις οποίες ασχολήθηκε η ελληνική συμμετοχή στην Μπιενάλε ήταν το προσφυγικό-μεταναστευτικό, το δικαίωμα στη στέγη και η επανακατοίκηση – επανάχρηση εγκαταλελειμμένων κτιρίων, η κρίση της πόλης και η κρίση του επαγγέλματος του αρχιτέκτονα.
Η λύση σε καθένα από τα παραπάνω ζητήματα αποφασίστηκε ότι μπορεί να δοθεί μόνο μέσα από μια συντονισμένη , δυναμική αλλά κυρίως συλλογική παρουσία των Αρχιτεκτόνων στην διαχείριση των μεγάλων κοινωνικών προβλημάτων που άπτονται της αρχιτεκτονικής και όχι με μεμονωμένες ατομικές προσπάθειες που επιλέγουν να επιλύσουν κατεπείγοντα προβλήματα μόνο πυροσβεστικά.
Το Ελληνικό περίπτερο σχεδιάστηκε για να εκθέσει το πείραμα της συνεργατηκότητας που ξεκίνησε σε προπαρασκευαστικό στάδιο στην Ελλάδα άλλα και να προβάλλει και να αναπτύξει το αποτέλεσμα αυτής της συλλογικής δουλειάς καθ΄όλη την διάρκεια της έκθεσης.
Το Ελληνικό Περίπτερο σχεδιάστηκε – κατ΄ επέκταση- για να αποτελέσει τον φυσικό τόπο συνάντησης αρχιτεκτόνων, συλλόγων, κινημάτων αλλά και όλων των πολιτών με κοινωνικό προβληματισμό από την Ελλάδα και τη διεθνή κοινότητα που αναζητούν λύσεις στα κοινά μέτωπα που γεννά η κρίση .
Σκοπός ήταν να αποτελέσει χώρο ενεργοποίησης των συλλογικών φορέων της αρχιτεκτονικής, σε τοπικό και διεθνές επίπεδο αποφάσεων για τη θεσμική διαχείριση του χώρου και του πολιτισμού, συμμετοχικά και δημοκρατικά.
Με το παραπάνω σκεπτικό ,η κάτοψη του περιπτέρου χωρίστηκε σε δύο μέρη.
Στον μπροστινό κεντρικό χώρο του περιπτέρου με ελεύθερο ύψος, σχεδιάστηκε ένα κυκλικό αμφιθέατρο που εκφράζει και αστικοποιεί την συλλογικότητα, την συνάθροιση τον διάλογο και συνδέει την έννοια της «πλατείας- αυλής» ως τόπου σημαντικών γεγονότων της ελλαδικής και μεσογειακής ιστορίας.
Το αμφιθέατρο υποδέχεται τον λόγο, φιλοξενεί συζητήσεις και προβληματισμούς και διεξάγει συμπεράσματα.
Ο χώρος όταν δεν φιλοξενούσε συζητήσεις, ή δράσεις , αποτελούσε χώρο προβολών. Έναν χώρο όπου όπως αποδείχτηκε χρησιμοποίησαν οι επισκέπτες για να διαβάσουν ,να ανταλλάξουν απόψεις, να διαλογιστούν ,να ξεκουραστούν.
Ο ελεύθερος χώρος που δημιουργήθηκε περιμετρικά του αμφιθέατρου αποτέλεσε έναν διαδραστικό χώρο που με την βοήθεια ενός μεγάλου πίνακα ανακοινώσεων επισκέπτες κι συμμετέχοντες κατέθεταν σκέψεις, προβληματισμούς και μηνύματα τόσο για την κρίση όσο και για την Ελληνική συμμετοχή .
Αυτός ο χώρος αποτέλεσε το βαρόμετρο κάθε στιγμής μέσα στο Ελληνικό Περίπτερο και έγινε αναπόσπαστο κομμάτι της ενεργοποίησης του χώρου.
Το περίπτερο λειτούργησε σαν εργαστήριο παραγωγής ιδεών αλλά και βίωσης του ίδιου του χώρου, στα πλαίσια του «περιπτέρου ως κοινό αγαθό»
Ο πίσω πιο χαμηλός και επιμήκης χώρος του περιπτέρου σχεδιάστηκε σαν μια «ερευνητική αρχειοθήκη – μηχανή » δυναμική και εξελισσόμενη, η οποία χωρίστηκε στις επιμέρους θεματικές ενότητες , κάτω από τις οποίες κατηγοριοποιήθηκαν όλα τα εκθέματα, προτάσεις , μελέτες, των συμμετεχόντων ,καθώς και το αρχείο του Συλλόγου των Αρχιτεκτόνων .
ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ – ΔΡΑΣΕΙΣ
Με σκοπό να διατηρηθεί το Ελληνικό Περίπτερο ενεργό καθόλη την διάρκεια των έξι μηνών που διήρκησε η έκθεση στην Βενετία, η ελληνική συμμετοχή αποφάσισε να οργανώσει μια σειρά προγραμματισμένων συμμετοχικών εργαστηρίων και εκδηλώσεων in situ.
Με αυτόν τον τρόπο , το Ελληνικό περίπτερο για έξι μήνες αποτέλεσε κοιτίδα δημιουργίας νέων ιδεών, ανταλλαγή απόψεων και εύρεση κοινών τρόπων αντιμετώπισης των ζητημάτων που γεννά η Κρίση.
Οι Δράσεις – εργαστήρια έλαβαν χώρα στο Ελληνικό Περίπτερο, αλλά και στις τοποθεσίες αναφοράς πίσω στην Ελλάδα με ταυτόχρονη και on line αναμετάδοση τους στο Ελληνικό Περίπτερο αλλά και με συχνές αναρτήσεις δελτίων τύπου στο site της Ελληνικής Συμμετοχής. Όλη αυτή η προσπάθεια διαρκούς διασύνδεσης των Δρώμενων τόσο στην Ελλάδα όσο και στον χώρο του Περιπτέρου αποτέλεσε μια δυναμική εκπροσώπηση της Ελληνικής συμμετοχής στους έξι μήνες που διήρκησε η Έκθεση.
Οι εκδηλώσεις κατανεμήθηκαν χρονικά καθ’ όλη τη διάρκεια της έκθεσης και ήταν συντονισμένες με το κεντρικό πρόγραμμα της Μπιενάλε, υποστηρίζοντας με αυτόν τον τρόπο την επισκεψιμότητα και την αδιάλειπτη λειτουργία του Περιπτέρου.
Έπειτα από ανοικτό κάλεσμα που έγινε – από την Ελληνική Ομάδα Συμμετοχής- στην παγκόσμια κοινότητα των αρχιτεκτόνων της έκθεσης , ο χώρος του Περίπτερου φιλοξένησε και ξένες αποστολές που ενδιαφέρθηκαν να συνεισφέρουν στην συλλογικότητα και να λάβουν ενεργά μέρος στο πείραμα της Ελληνικής συμμετοχής με δράσεις συζητήσεις και επιτόπιες παρεμβάσεις .
ΩΣ ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Αυτό το συνεργατικό πολυδιάστατο πείραμα, που εκπονήθηκε με την μορφή ανοιχτού εργαστήριου σε όλα τα στάδια αυτής της διαδικασίας έγινε ουσιαστικά η πρόταση της Ελληνικής συμμετοχής .
Η «επινόηση των Ελλήνων Αρχιτεκτόνων στο Εργοτάξιο της Ελληνική Κρίσης» ήταν η συνεργασία τους σε όλους τους τομείς και καθόλη την διάρκεια του εγχειρήματος.
Μετά το πέρας της έκθεσης και εκ του αποτελέσματος, η ελληνική συμμετοχή φαίνεται να απάντησε επιτυχώς στην πρόκληση της θεματικής της Μπιενάλε αναδεικνύοντας την σημασία της συνεργατικότητας των Αρχιτεκτόνων σε όλους τους τομείς . Η προώθηση και πραγματοποίηση αυτής της ιδέας για τις ανάγκες της διεξαγωγής της έκθεσης έδειξε ότι η συνεργασία πρέπει και μπορεί να αποτελέσει ίσως την μόνη και ουσιαστική πολιτική πρόταση αντιμετώπισης της πολυδιάστατης καθημερινής Ελληνικής κρίσης.